Dinler Tarihinin Çağdaş Sembollere Yansıması: Bluetooth Örneği

Dinler Tarihinin Çağdaş Sembollere Yansıması: Bluetooth Örneği

Cilt/Sayı

2023 34. cilt – 3. sayı

Yazar

Mehmet Mustafa ERKALa , Fatma ERKALb

aAnkara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, Felsefe ve Din Bilimleri Bölümü, Dinler Tarihi ABD, Ankara, Türkiye

bSerbest, Ankara, Türkiye

Öz

Semboller günlük hayatın her aşamasında insanların karşısına çıkan bir çeşit söz, işaret, fiil ve nesne gibi gerçekliklere atıfta bulunan şeylerdir. Gelişen teknolojide kullanılan enstrümanların farklı boyutlarında bu sembollerle karşılaşmak oldukça yaygındır. Semboller kimi zaman basit bir benzerlikle ortaya çıkarken kimi zaman da tarihi bir arka plana sahiptir. Bu makalede değerlendirilen Bluetooth sembolünün isminin ve şeklinin kaynağı Danimarka bölgesinde yaşayan Vikinglerden ilham alınarak üretilmiştir. Sembole adını veren Harald Bluetooth, 10. yüzyılda Danimarka Kralı iken Hıristiyanlığı benimseyerek İskandinavya bölgesini tek çatı altında toplayıp bölgeyi de Hıristiyanlaştırır. Bluetooth cihazları ise elektronik cihazların birbirlerine bağlanarak tek çatı altında toplanmasını sağlayan teknolojidir. Bu cihazları geliştiren mühendisler, isimlendirme için tarihi bir arka plana gönderme yapar. Nasıl ki Danimarka Kralı Harald Bluetooth bütün İskandinavya’yı tek çatı altında toplamış ve Hıristiyanlaştırmışsa bluetooth cihazı da bütün elektronik aletleri tek çatı altında toplayacaktır. Bu makalede bir sembolün ortaya çıkışı ve Dinler Tarihinin günlük hayata yansıması Bluetooth örneği altında incelenecektir.

Anahtar Kelimeler

Sembol; İskandinavya; Vikingler; Harald Bluetooth; bluetooth teknolojisi

Abstract

Symbols are things that refer to realities such as words, signs, verbs and objects that come across people at every stage of daily life. It is quite common to encounter these symbols in different sizes of instruments used in developing technology. While the symbols sometimes appear with a simple resemblance, they sometimes have a historical background. The source of the name and shape of the Bluetooth symbol evaluated in this article was inspired by the Vikings living in the Danish region. Harald Bluetooth, who gave his name to the symbol, adopted Christianity in the 10th century when he was the King of Denmark, gathered the Scandinavian region under one roof and Christianized the region. Bluetooth devices, on the other hand, are the technology that enables electronic devices to be connected to each other and gathered under a single roof. The engineers who developed these devices refer to a historical background for naming. Just as Danish King Harald Bluetooth has gathered all Scandinavia under one roof and Christianized it, the bluetooth device will gather all electronic devices under one roof. In this article, the emergence of a symbol and the reflection of the History of Religions in daily life will be examined under the example of Bluetooth.

Keywords

Symbol; Scandinavia; Vikings; Harald Bluetooth; bluetooth technology


EXTENDED ABSTRACT

Symbols are one of the most important factors that enable an idea, an idea, a brand to occupy a place in the human mind. Symbols that we encounter in every phase of daily life sometimes point to a reality and sometimes to the phenomenon behind a reality. In this article, we have entered our lives with the developing technology; The symbol and historical background of Bluetooth technology, which is used in almost all devices such as mobile phones, computers, smart watches, automobiles, and household appliances, will be examined. The aim of the study is to

reveal the effect of the history of religions on contemporary symbols by using the historical and phenomenological method. Scandinavia is the name of the cultural region located in the northwest of the European continent, which includes Sweden, Denmark and Norway according to some, and Finland, Iceland and the Foreo Islands, according to some. This region was Christianized by a Viking king named Harald Bluetooth. Although his ancestors had traditional beliefs, Harald converted to Christianity in 965 for various political and religious reasons and converted his people to his own religion. He erected monuments written in runic alphabet as a symbol of his conversion to the area called Jelling. After the invention of Bluetooth technology, various companies collaborated to take this technology to a higher level. Although there are different opinions about naming technology and creating symbols, the name of Harald, who Christianized the Scandinavian region by the engineers of technology and gathered under one roof, was a source of inspiration. Because Bluetooth technology has gathered all technological devices under one roof, just as Harald Bluetooth gathered the Scandinavian region under one roof.

Symbols are indispensable parts of daily life. Symbols encountered in all areas of the individual and social may include the invisible rather than the visible. Symbols, which are not noticed during use but have a very broad meaning in the background, take their place in the minds consciously. A symbol whose function is known but whose meaning is not known can actually be used as a very deep consciousness changing or influencing tool. People naturally seek a root. He wants to emphasize this search for roots in the things he produces. The fact that the engineer who invented the technology named Bluetooth technology, which aims to gather electronic devices together, is named after the king who Christianized the geography he lived in, can be considered as an example of this search for roots established through similarity. While this article aims to reveal the influence of the history of religions on contemporary symbols, it is also discussed to reveal that these symbols can be used as a kind of inculturation tool. It can be said that researches on the meanings of technologies and manufacturer logos produced in recent years are important in revealing the effects of both inculturation tools and the history of religions on popular culture.

Sembol bir çeşit nesne, işaret veya fiildir. Bir gerçekliğe işaret eder. Kendisinin ne olduğundan ziyade[1] zihin dünyasında yarattığı hermenötik anlamla varlığını sürdürür. Semboller duyusal yoldan kavranan edimler ya da şeylerdir.[2] Semboller yalnızca bir alanla sınırlandırılamaz. Toplumsal hayatın yaşandığı her yerde ve zamanda çeşitli alanlarda kendini gösterir.

İnsanlar günlük hayatın neredeyse tamamında simgeleştirme ve soyutlama yapar. Yaptığı soyutlama ve simgeleştirmelerle de çeşitli değerlendirmeler yaparak anlamlar üretir. Ürettiği imgeleri ve sembolleri diğer dillere aktarabilirken aynı imge ve sembole farklı anlamlar da yükleyebilir. Nitekim insan homo sembolikustur.[3]

Geçmişten miras olarak gelen ve çeşitli sembollerle somutlaştırılmış kalıplar kültür olarak tanımlanır. İnsani bir fenomen ve faaliyet olan din, farklı şekillerde semboller ile karşılıklı etkileşim içindedir. Bilinçli olarak bir kültüre ait fenomenin başka bir kültüre uyarlanmasının inkültürasyon olarak açıklandığı[4] göz önünde bulundurulduğunda semboller dikkat çekici değere sahip olur.

Hans Mol şekillere ve nesnelere verilen anlam türünün mitin kalıcılığını belirlediğini ve bunların bir kültürün taşıyıcısı olabileceğini iddia eder. Ona göre bu şekiller ve nesneler sembol değeri taşır. Sembolleri ise temel kavramın aktarıcısı ve nesnenin arkasındaki anlamın aktarıcısı şeklinde tanımlar. Nesnenin arka planının hem gizli hem de gevşek olabileceğini belirtirken gevşeği bir taşıyıcıdan diğerine atlayabilen ve yalın soyutlulukla bağımsız olabilen şeklinde tanımlar.[5] Dinler tarihi, imge ve semboller açısından tükenmez kaynaklara sahiptir. Bilhassa dinsel simgeciliğin esası hakkında bilgi almak ve bu semboller hakkında geniş bir birikim oluşturmak düşünce dünyasına önemli katkılar sağlayacaktır.[6]

Semboller gelişen teknoloji ile birlikte bir çeşit inkültürasyon aracı olarak kullanılmaktadır. Bu makalede dinler tarihinin çağdaş sembollere etkisi Bluetooth örneği üzerinden incelenirken İskandinavya bölgesinin Hıristiyanlaştırılması fenomenolojik ve tarihi metot kullanılarak anlatılacaktır.

    HARALD BLUETOOTH VE İSKANDİNAVYA HIRİSTİYANLAŞMASI

Harald Gromsson ya da daha bilinen adıyla Harald Bluetooth, 910 yılında Danimarka’da doğmuştur. Adı Danca da Harald Blåtand Gormsen; Eski Norsça da Haraldr Blátǫnn Gormsson olarak geçerken İngilizceye Harald Bluetooth Gromsson olarak aktarılmıştır. Babası Yaşlı Grom, annesi ise Thyra’dır. Bluetooth, Harald’ın lakabı olarak anılmış olmakla birlikte bu lakabı alması ile ilgili farklı iddialar dile getirilmiştir. Harald’ın yağmalama ve çalma zevkleri olduğu ve bunlar için çeşitli yöntemlerle silahlar kullandığı söylenmiştir.[7] Harald’ın yaban mersinini veya böğürtleni çok sevmesi ve yemesi neticesinde dişlerinin mavi olduğu[8]; dişlerinden birinin çürüdüğü için öldüğü bundan dolayı da ölü dişin mavi veya siyah bir renk aldığı; ailenin renginin mavi olduğu ve bu yüzden Harald’a mavi diş anlamında bluetooth dendiği söylenceleriyle karşılaşılmıştır. Diş hekimi Kerry K. Carney’e göre Harald’ın endodontik bir problemi olmuş, ona bu lakap dışarıdan görünebilen bu ölü diş mavi ya da siyah renkte olduğu için verilmiştir.[9]

İskandinavya, Avrupa kıtasının kuzey batısında bulanan bazılarına göre İsveç, Danimarka ve Norveç’i bazılarına göre de bu ülkelerin yanında Finlandiya, İzlanda ve Foreo Adaları’nı kapsayan kültürel bölgenin adıdır.[10] İskandinavya bölgesinin özellikle Danimarka’nın Hıristiyanlaşma süreci oldukça karmaşık ve uzun bir misyonerlik faaliyeti neticesinde gerçekleşmiştir. 8. yüzyılda Karolenj kralı Şarlman tarafından Saksonya bölgesinin istila edilmesi, Danimarka’nın güney sahillerini Alman saldırılarına karşı savunmasız bırakmıştır. Her ne kadar muhteşem bir deniz gücüne sahip olsalar da birleşik olmayan Vikinglere karşı Alman tehdidi ve baskısı onları yeni ittifaklara sürüklemiştir. Danimarka krallarının Hıristiyanlıkla ilk karşılaşma dönemi olarak 9. yüzyılın başlarında Karolenj sarayını ziyareti işaret edilmiştir.[11] Harald Bluetooth’un misyonerlere karşı oldukça hoşgörülü olduğu, Hamburg Başpiskoposu Unni’nin sarayına konuk olduğu ve bu ziyaretin din değiştirmesine etki ettiği söylenmiştir.[12] Harald’ın din değiştirmesi hususundaki bir başka görüş ise Bremenli Adam’a aittir. Buna göre Unni, Harald’ın din değiştirmesine vesile olsa da onu vaftiz etmemiştir. Ayrıca Unni Danimarka’da bulunan bireysel kiliseler için rahip atamış ve çok sayıda inanlıdan krala övgü ile söz etmiştir. Harald’ın vaftiz olmasının ise I. Otto tarafından yenilgiye uğratılmasından sonraki döneme rastladığını iddia etmiştir.[13] Bremenli Adam’ın görüşü göz önünde bulundurulduğunda Danimarka’da kralın vaftizinden önce çok sayıda Hıristiyan olduğu sonucu çıkarılabilir. Ayrıca Harald’ın Otto tarafından yenilgiye uğratılması sonrası vaftiz edilmesi ise hem kilisenin desteğini alma ihtiyacı hem de savaşı yanlış inançtan dolayı kaybettiğini düşünebileceği şeklinde yorumlanabilir. 

Oddr Snorrason tarafından ortaya atılan bir diğer iddiaya göre, Danimarka I. Otto tarafından zorla ve barbarca Hıristiyanlaştırılmıştır. Otto’nun Danimarka halkına din değiştirme ve Hıristiyanlığı kabul ettirme hususundaki baskısını, bu dini kabul ettikten sonra Danimarkalılar daha vahşi şekilde Norveç ve İzlandalılara karşı sürdürmüştür. Bremenli Adam tarafından bu görüşün bir şekilde kayıt altına alınmasına rağmen Bluetooth tarafından Hıristiyanlığın sevgi ve şefkatle halka kabul ettirildiği anlatılmıştır. Nitekim Otto tarafından “Mesih’in boyunduruğunun halkın boynuna nazik şekilde geçirildiği”; Bluetooth tarafından ise Hıristiyanlığın halka iyi niyetli şekilde kabul ettirildiği ve Bluetooth’un bir şehit şeklinde öldüğü iddia edilmiştir.[14]

Bluetooth tarafından Hıristiyanlık 965 yılında kabul edilmiş, bunun anısına Jellingstone[15] adı verilen bir anıt taş, Jelling adı verilen küçük kasabaya dikilmiştir.[16] Jutland’daki Tamdurp sunağında bulunan ve 1200’lü yıllara tarihlendirilen yaldızlı bronz plakada Alman misyoner Poppo (Köln başpiskoposu Bruno olabileceği değerlendirilmektedir) tarafından Danimarka Kralı Harald Gromsson’un (Bluetooth) vaftiz töreni tasvir edilmiştir.[17]

Jelling anıtının bulunduğu yerde iki höyük yer almaktadır. Bunlardan ilki Grom tarafından kendisi ve eşi için mezar yeri olarak yaptırdığı küçük höyük diğeri ise hanedanın şanını yüceltmek için Bluetooth tarafından yaptırılan büyük höyüktür.[18] Harald Bluetooth tarafından diktirilen Jelling anıtında runik harflerle: “Babası Grom ve annesi Thyra’dan sonra Kral Harald bu taşı diktirdi. Bütün Danimarka ve Norveç’i fetheden ve Danimarkalıları Hıristiyan yapan Harald.” ifadesi yer almaktadır. Harald’ın babası Grom’un gömüldüğüne inanılan kilise bu taş ile aynı tarihte yapıldığına ve Harald tarafından babasının mezarının buraya taşıtıldığına inanılmaktadır.[19]

Danimarka tarihinin Hıristiyanlaşma öncesi dönemine ait çok nadir yazılı eser bulunmaktadır. Harald Bluetooth tarafından Danimarka’nın Hıristiyanlaştırılmasından yaklaşık 150 yıl kadar sonra yazılan Roskilde Kronikleri, Danimarka’da yazılan ve din değiştirme öncesi krallardan bahseden eserlerden biridir.[20]

Harald Bluetooth, yalnızca İskandinavya’nın Hıristiyanlaşmasının mimarı değildir. O aynı zamanda İngiltere’nin de Hıristiyanlaşmasına vesile olmuştur. Vikingler, İskandinav bölgesine hâkim olduktan sonra batıya doğru yelken açmış ve İngiltere’yi kültürel anlamda da etkilemişlerdir.[21] Roma İmparatorluğunun Hıristiyanlaşma şeklinin bir benzeri İskandinavya’da gerçekleşmiştir. Bazı araştırmacılar dinlerin yayılmasında devletlerin kendi sınırları içerisinde yarattıkları şiddetten daha büyük rol oynayan başka bir etmen olamayacağını belirtmiştir. Konstantin tarafından Roma’da Hıristiyanlık resmi din ilan edildiğinde Roma’nın muhtemelen %8-10’u Hıristiyan inancına mensuptu. Roma İmparatorluğu’nda Konstantin’le beraber Theodosius; Frank Krallığı’nda Clovis; İskandinavya’da Harald Bluetooth ve İspanya kralları gibi yöneticileri önce kendi topraklarında Hıristiyanlığı şiddet eşliğinde yaydığı, sonrasında ise topraklarını genişletip yeni topraklarında yine şiddetle Hıristiyanlığı baskın din haline getirdiğini iddia edilmiştir.[22]

Misyonerlik ya da yayılmacılık özellikleri gösteren dinlerin bir devlet tarafından seçilmesiyle o din öncelikle kendi gücünü içerde sağlamalıdır. Kendi gücünü kendi bünyesinde sağlayamazsa ayrılığa düşme ihtimali güçlenir. Bünyesinde sağladığı ittifak ile gücü daha fazla kendinde toplayan devlet, bu güce dayanarak topraklarını genişletmek ister. Başarılı olduğu takdirde bunun dinden kaynaklandığına inanır ve faaliyetlerini artırır. Bir devletin kendi halkına şiddet uygulamadan varlığını sürdürmesi ise iki ihtimal ile geçerli olabilir. Birincisi seküler bir anlayış ile devleti dinden soyutlayarak herkese inanç özgürlüğü vermesi, ikincisi ise Geleneksel Türk Dini özelliklerinden olan özgürlükçü ve saygılı yaklaşım olarak tarif edilebilir.

Viking dönemine ait İskandinavya’da bulunan mezarlar, arkeolojik buluntular göz önünde bulundurulduğunda dönemin sosyal ve politik durumunu yansıtır. Kral Harald Bluetooth’un geniş bir bölgeyi fethedip kontrol etmesi, toplumsal dönüşümün halk tarafından kabul edilmesine ve bir taraftan seküler diğer taraftan dini bir görüntünün ortaya çıkmasına sebep olur. Bu görüntünün en bariz örneği kilise bahçeleri ve mezar anıtlarında ortaya çıkan tek tip defin geleneğinin analizidir. Viking dönemi kilise arazileri seçkinler tarafından bağışlanır ve taş ile örülmüş kiliseler genellikle aristokratik mimari özellikleri sergiler.[23]

Grom’un Hıristiyanlığa karşı olumsuz bir tutumu olduğu hatta Hıristiyanlara zulmettiği buna rağmen oğlu Harald Bluetooth’un Alman İmparatorluğu ile anlaşarak Katolikliğin bir paydaşı olduğu iddia edilmiştir.[24] Danimarka Kralı Grom’un cesedi bir pagan höyüğüne defnedilmiştir. Harald Bluetooth tarafından babasının kemikleri buradan alınarak bir Hıristiyan kilisesine nakledilmiştir.[25] Bluetooth’un mezar nakli daha sonraki dönemlerde eski inanç geleneğine bir ara verme değil de yeni bir dönemin başlangıcı olarak tanımlanmıştır.[26] İskandinavya bölgesinin Hıristiyanlaşmasında en önemli etkinin yönetici sınıfının din değiştirmesi olarak görüldüğü söylenebilir. Hem Danimarka’da hem de Norveç’te geleneksel inanışlara göre yapılan definler, dini değişime bağlı olarak değişmiştir. Harald Bluetooth’un saltanat sürdüğü (MS 958-986/87) yıllar, günlük kullanım eşyalarıyla beraber yapılan definlerin görüldüğü son dönemdir. Bu dönemden sonra eşyalar ile berber yapılan defin uygulaması ortadan kalkmıştır.[27]

Vikinglerin kalelerini halka şeklinde inşa ettiği görülür. Halkanın ortasında bir haç bulunur. Bu haç dini bir anlam içerdiği gibi aynı zamanda kalenin surlarının karşıt kesimlerinin birbiriyle irtibatını da sağlar. Danimarka’da bulunan ilk halka kalenin Harald Bluetooth tarafından onuncu yüzyılın sonlarında Aggresborg’da inşa edildiği ve günümüze ulaşan gümüşler ile çeşitli kıymetli eşyaların buradan çıktığı belirtilir.[28] Bluetooth tarafından inşa edilen Aggresborg, Trelleborg ve Fyrkat yakınlarındaki kaleler birbirleriyle paralel özellikler gösterir. Diğer kalelerin de Hıristiyanlık öncesi döneme ait kült merkezleri olduğu, kral tarafından özellikle bu merkezlerin seçilmesinin ise hem eski dinin bastırılması hem de kasıtlı bir güç gösterisi olduğu iddia edilir. Bir diğer iddia ise Harald Bluetooth’un yeni dini Hıristiyanlık ile eski dinini birleştirme çabası olduğu yönündedir. Bu görüşü desteklemek için ise Bluetooth tarafından yaptırılan anıtsal eserlerin hem Hıristiyanlık hem de önceki dinin ögelerinin bir arada bulunduğu Jelling, anıtsal mezarlar, runik yazılar olan taşlar delil olarak gösterilir.[29] Din, bir kültür ya da medeniyetin en önemli unsurlarından biridir. Bir kişi veya topluluk din değiştirdiğinde eski inanışlarına ait unsurlardan tamamen vazgeçemez. Kimi zaman bir alt kültür kimi zaman ise bir üst kültür olarak eski inançlarını yaşatmaya devam eder. Nitekim inançların tarih aşan yönü olduğu bilinir. Bluetooth’un kaleleri eski kült merkezlerine kale inşa etmesi ise yukarıda belirtilen sebeplerin her ikisini de bünyesinde barındırabilir. Siyasetin gücünü yeni dinin gücü olarak göstermek isteyebileceği gibi eski dinle yeni dini harmanlama çabası olarak da değerlendirilebilir.

Norveç’in Hıristiyanlaşmasında İngiltere’nin önemli bir aktör olduğu iddiası bulunmaktadır. Bazı destanların anlatılarına göre ise Harald Bluetooth’un Norveç’in Hıristiyanlaşmasına dair girişimde bulunduğu da anlatılmaktadır.[30] İngiltere’nin coğrafi anlamda uzak olması, Danimarka’nın hemen yanında bulunan Norveç’in Hıristiyanlaşmasında daha etkili olduğu görüşünü desteklemektedir.

İskandinavların kendilerine has bir runik alfabesi bulunmaktadır. Viking öncesi döneme ilişkin veriler, Roma ve Germenlerden yapılan çeşitli alıntılar Latin harfleri yerine runik harflerle yazılmıştır. 831 yılında İsveç’ten dönen Frank misyoner Ansgar, İsveç kralından Louis the Pious ya da Adil Pious adıyla bilinen Roma-Germen İmparatoru için bir mektup getirmiştir.  Mektup, İsveç kralı tarafından bizzat kaleme alınmış ve runik harfler kullanılarak yazılmıştır. Ayrıca Hıristiyanlığın Harald Bluetooth tarafından kabul edildiğine ilişkin bildiri yine runik harfler kullanılarak bir anıt taş üzerine kazınmıştır. Sonrasında devam eden süreçte Hıristiyan dualara yine runik harflerle yazılmıştır.[31] Vikinglerin kendi harflerini kullanmaları, geleneklerine bağlı bir topluluk olarak öz benliklerini koruma amaçlı bir fikir şeklinde değerlendirilebilir.

    BLUETOOTH TEKNOLOJİSİ VE TARİHSEL GELİŞİMİ

Bluetooth, kablosuz iletişim ve veri transferi için kullanılan bir teknolojidir. İlk olarak 1994 yılında İsveçli Ericsson firması tarafından piyasaya sürülür ve günümüzde birçok elektronik cihazda yaygın olarak bulunur. Bluetooth, düşük güç tüketimiyle çalışan, kısa menzilli kablosuz iletişim sağlayan bir araçtır. Genellikle cep telefonları, tabletler, dizüstü bilgisayarlar, kulaklıklar, hoparlörler, klavyeler, fareler ve diğer elektronik cihazlar arasında veri transferi yapmak için kullanılır. Bluetooth, 2.4 GHz frekans bandında çalışır ve kablosuz iletişim için bir radyo bağlantısı oluşturur. Cihazlar arasında doğrudan bağlantı sağlar ve veri alışverişi yapar. Bluetooth bağlantısı kurmak için cihazların birbirine eşleştirilmesi gerekir. Bu işlem sırasında cihazlar arasında bir eşleştirme kodu kullanılır. Bluetooth, farklı hızlarda veri aktarımı yapabilir. En yaygın kullanılan versiyonlardan biri Bluetooth 4.0’dır ve 25 Mbps’ye kadar veri transfer hızı sağlar. Daha yeni versiyonları olan Bluetooth 5.0 ve Bluetooth 5.1 ise daha yüksek hız ve daha güvenli bağlantıya sahiptir. Bluetooth, çeşitli protokollerle uyumlu olarak çalışabilir. Örneğin, Bluetooth kulaklıklar ve hoparlörler genellikle Advanced Audio Distribution Profile (A2DP) protokolünü; klavyeler ve fareler Human Interface Device (HID) protokolünü kullanır. Bluetooth ayrıca çeşitli uygulamalara da sahiptir. Örneğin, Bluetooth, hands-free arama özelliği sunan araç kiti cihazlarıyla eşleştirilerek telefon görüşmelerini yapmayı kolaylaştırır. Ayrıca akıllı ev cihazları, giyilebilir teknoloji ve akıllı saatler gibi diğer birçok elektronik cihazda da Bluetooth teknolojisi yer alır.[32]

Bluetooth teknolojisine başlangıçta İsveç firmaları olan Nokia ve Ericsson öncülük etmiştir. Daha sonra cihazların birbirine bağlanmasının önemini anlayınca Intel, Toshiba ve IBM gibi firmaların hepsi 1997 yılında birleşerek SIG (Special Interest Group) adlı ortak çalışma grubunu kurmuştur.[33] Teknoloji için farklı şirketler tarafından “Business RF”, “MC-LINK”, “Low Power RF” gibi isimler önerilmişse de hiçbiri kabul edilmemiştir. Toronto’da yapılan bir SIG toplantısına katılan Jim Kardach ve Sven Mattinsson isimli mühendisler toplantı sonrası dinlenme bölümünde isimlendirme üzerine akıl yürütmek için bir araya gelmiştir. Teknoloji üzerine konuşmalar bir müddet sonra tarih sohbetine dönüşmüş ve Mattinsson İskandinavya’nın Hıristiyanlaşmasında Harald Bluetooth’un önemine dair bilgiler vermiştir. Kardach, bu bilgilerden oldukça etkilenmiş ve bir power point sunusu hazırlamıştır.[34] Jim Kardach:

“Harald, Danimarka’yı birleştirmiş ve Danimarkalıları Hıristiyanlaştırmıştı! Bunun program için iyi bir kod adı olacağını düşündüm. Bu sırada ayrıca, Harald’ın bir elinde cep telefonu, diğer elinde bir defter tuttuğu ve rünlerin çevirisinin yer aldığı Runik taşının bir versiyonunu içeren bir PowerPoint sunusu oluşturdum:

“Harald, Danimarka ve Norveç’i birleştirdi”

“Harald, mobil bilgisayarların ve cep telefonlarının sorunsuz bir şekilde iletişim kurması gerektiğini düşünüyor.”

ifadelerini içeren sunuyu proje ortaklarıyla paylaşmıştır.[35] Farklı isimlendirmeler üzerinde uzlaşamayan paydaşlar çok kısa bir süre içerisinde Bluetooth isminin arkasındaki anlam gücünü kavramış ve bu isim üzerinde anlaşmıştır. Bluetooth 1998 yılında resmi olarak piyasaya sürülmüş ve 1999 yılında Ericsson tarafından ilk bluetooth özelliğine sahip telefon satışa sunulmuştur.[36]

Teknolojiye isim verildikten sonra sıra bir sembol oluşturmaya gelmiştir. İsim kökü nasıl ki Vikinglerden esinlenilerek oluşturulmuşsa sembol kökü için yine Vikinglere başvurulmuştur.[37] Vikingler Futhark adı verilen runik harflerden oluşan bir alfabe kullanmıştır. Futhark alfabesi yaşlı (elder) ve genç (younger) olmak üzere iki kısma ayrılmıştır. Başlangıçtan 8. yüzyılın sonuna kadar yaşlı Futhark alfabesi kullanılmış, 8. yüzyılın sonunda bilinmeyen bir Futhark ustası tarafından eski rünler 16 harfe indirilerek genç Futhark alfabesi oluşturulmuştur. Bu alfabede her harfin bir adı ve anlamı bulunmaktadır.[38] Bluetooth teknolojisi için genç Futhark alfabesinde Harald Bluetooth’un isminin baş harfleri olan Hagall (ᚼ) ve Bjarkan (ᛒ)[39] harflerinin birleşmesiyle oluşan rün seçilmiş[40] ve Resim 1’de[41]  gösterilen sembol oluşturulmuştur. 

    SONUÇ

Semboller günlük hayatın vazgeçilmez parçalarıdır. Bireysel ve toplumsal her alanında karşılaşılan semboller görünenden ziyade görünmeyeni de içerebilir. Kullanım esnasında fark edilmeyen ancak arka planında çok geniş bir anlam barındıran semboller, bilinçsel olarak zihinlerde yerini alır. İşlevi bilindiği halde anlamı bilinmeyen bir sembol esasen oldukça derin bir bilinç değiştirme ya da etkileme aracı olarak kullanılabilir.

Bu makalede üzerinde durulan Bluetooth sembolü, bilgisayar, cep telefonu, akıllı saat gibi elektronik eşyaların vazgeçilmez bir parçasının tarihi arka planını göz önüne sermeyi amaçlamaktadır. İnsanlar doğaları gereği bir kök arar. Ürettikleri şeyler içinde bu kök arayışını vurgulamak ister. Elektronik cihazları bir arada toplamayı amaçlayan Bluetooth teknolojisine, teknolojiyi icat eden mühendisin yaşadığı İskandinav coğrafyasını Hıristiyanlaştıran kral Harald Bluetooth’un ismini vermesi, bu kök arayışının benzerlik yoluyla kurulan bir örneği şeklinde değerlendirilebilir.

Bu makale dinler tarihinin çağdaş sembollere etkisini göz önüne sermeyi amaçlarken aynı zamanda bu sembollerin bir çeşit inkültürasyon aracı olarak da kullanılabileceğini ortaya koymak üzere ele alınmıştır. Özellikle son yıllarda üretilen teknolojilerin ve üretici firma logolarının anlamları üzerine yapılacak araştırmaların hem inkültürasyon araçlarının hem de dinler tarihinin popüler kültüre etkilerinin ortaya çıkarılmasında önem arz ettiği söylenebilir.


KAYNAKÇA

[1] Durmuş Arık, İslamiyet-Hıristiyanlık Kavramlar Sözlüğü, ed. Muallâ Selçuk vd., Cilt 2 (Ankara: Ankara Üniversitesi Yayınevi, 2013), s. 668.

[2] Martin Thurner, İslamiyet-Hıristiyanlık Kavramlar Sözlüğü, ed. Muallâ Selçuk vd., Cilt 2 (Ankara: Ankara Üniversitesi Yayınevi, 2013), s. 669.

[3] Bozkurt Güvenç, İnsan ve Kültür (İstanbul: Remzi Kitabevi, 1996), s. 319.

[4] Ali İsra Güngör, “Dinler Arası İlişkiler Alanı ve İlgili Kavramlar”, Dinler Arası İlişkiler, ed. Ali İsra Güngör (Ankara: Grafiker Yayınları, 2017), s. 25-27.

[5] Hans Mol, Kimlik ve Kutsal Yeni Bir Sosyal Bilimsel Din Teorisi, çev. Ömer Faruk Darende – Abdulvahap Taştan (Kayseri: Kimlik Yayınları, 2020), s. 282-283.

[6] Mircea Eliade, İmgeler Simgeler (Ankara: Gece Yayınları, 1992), s. 15-16.

[7] “Discover How Harald Influenced and Changed Viking History”, Harald Bluetooth (10 Haziran 2023).

[8] Marie-Madeleine Renauld, “Harald Bluetooth: The Viking Who Gave His Name to Wireless Technology”, TheCollector (11 Mart 2023).

[9] Kerry K. Carney, “The Editor/ Bluetooth and Mondegreens”, Journal of the California Dental Association 48/4 (01 Nisan 2020), s.177-178.

[10] “Scandinavia”,  Oxford Advanced Learner’s Dictionary, Oxford University Press, 6th edition, Oxford, 2000.

[11] Sverre Bagge, “Christianization and State Formation in Early Medieval Norway”, Scandinavian Journal of History 30/2 (Haziran 2005), s. 113.

[12] Alban Gautier, “Remembering and Forgetting Pagan Kings of The Danes in The Eleventh Century: Diverging Choices Within An Early Christian Dynasty”, Scandinavian Journal of History 46/3 (27 Mayıs 2021), s. 290.

[13] Lesley Abrams, “The Anglo-Saxons and the Christianization of Scandinavia”, Anglo-Saxon England 24 (1995), s. 225.

[14] Haki Antonsson, “Traditions of Conversion in Medieval Scandinavia: A Synthesis”, Saga-Book 34 (2010), s. 55-56.

[15] Runestone adı ile de anılmaktadır. Üzerinde runik alfabe ile yazılmış yazılar ile etrafı dallarla dolanmış Mesih tavsiri bulunmaktadır. Ortaçağ İskandinavya dini yapısını anlamak için önemli bir eser olarak görülmektedir. Bkz. Megan Cavell, “The Binding of Religious Heroes in Andreas and the Hêliand”, English Studies 96/5 (04 Temmuz 2015), s. 510. Mimari ve teknik özellikleri için Bkz. Mads Dengsø Jessen vd., “A Palisade Fit for a King: Ideal Architecture in King Harald Bluetooth’s Jelling”, Norwegian Archaeological Review 47/1 (02 Ocak 2014), s. 42-64.

[16] Peter Lodberg, “Studying The Ecclesiology of a National Church: The Danish Context”, International Journal for the Study of the Christian Church 16/2 (02 Nisan 2016), s. 126.

[17] Anders Andrén, “The Significance of Places: The Christianization of Scandinavia From a Spatial Point of View”, World Archaeology 45/1 (15 Şubat 2013), s. 28.

[18] Haki Antonsson, “Viking-Age Scandinavia: Identities, Communities and Kingdoms”, Introduction to Nordic Cultures, ed. Annika Lindskog – Jakob Stougaard-Nielsen (UCL Press, 2020), s. 20.

[19] Elizabeth J. Himelfarb, “Hamlet Had It Wrong”, Archaeology 53/1 (2000), s. 69.

[20] Gautier, “Remembering and Forgetting Pagan Kings of The Danes in The Eleventh Century”,s.  288.

[21] Ole Høiris, “Reflections on Jørgen Jensen: The Prehistory of Denmark; from the Stone Age to the Vikings – Gyldendal, Copenhagen, 2013”, Danish Journal of Archaeology 4/2 (03 Temmuz 2015), s. 103.

[22] David Defries, “The Miraculous Flying House of Loreto: Spreading Catholicism in the Early Modern World”, History: Reviews of New Books 47/6 (02 Kasım 2019), s. 160.

[23] Cecilia Ljung, “Early Christian Grave Monuments and Ecclesiastical Developments in 11th-Century Sweden”, Medieval Archaeology 63/1 (02 Ocak 2019), s. 183.

[24] Antonsson, “Traditions of Conversion in Medieval Scandinavia”, s. 64.

[25] Alison Klevnäs, “Abandon Ship! Digging out the Dead from the Vendel Boat-Graves”, Norwegian Archaeological Review 48/1 (02 Ocak 2015), s. 16.

[26] Himelfarb, “Hamlet Had It Wrong”, s. 71.

[27] Ljung, “Early Christian Grave Monuments and Ecclesiastical Developments in 11th-Century Sweden”, s.163.

[28] Dave Haldenby vd., “Casting Cultural Identity in Early Viking-Age Northumbria”, Yorkshire Archaeological Journal 94/1 (31 Aralık 2022), s. 102.

[29] Mads Runge – Mogens Bo Henriksen, “The Origins of Odense – New Aspects of Early Urbanisation in Southern Scandinavia”, Danish Journal of Archaeology 7/1 (02 Ocak 2018), s. 43-44.

[30] Bagge, “Christianization and State Formation in Early Medieval Norway”, s. 114.

[31] Peter Pentz, “Vikings and Vellum: Viking Encounters with Book Culture”, Medieval Archaeology 66/1 (02 Ocak 2022), s. 87.

[32] “Bluetooth Technology Overview”, Bluetooth® Technology Website (Erişim 22 Haziran 2023).

[33] Renauld, “Harald Bluetooth” (11 Mart 2023).

[34] “Kardach – Naming Bluetooth” (Erişim 13 Haziran 2023).

[35] Rachel Nuwer, “Why Is Bluetooth Called Bluetooth? (Hint: Vikings!)”, Smithsonian Magazine (27 Ağustos 2012).

[36] Renauld, “Harald Bluetooth” (11 Mart 2023).

[37] ads, “Why Is Bluetooth Called ‘Bluetooth’? How Did It Get Its Name And Logo? | Barodian Advertising”, 11 Şubat 2018.

[38] “Younger Futhark Runes: The Rune Set Used By Norse Vikings” (Erişim 09 Temmuz 2023).

[39] Hagall dolu, sulu kar ve yılan hastalığı olarak tanımlanmıştır. Bjarkan ise huş ağacı, yapraklı dal olarak tanımlanmıştır. Bkz. “Younger Futhark Runes: The Rune Set Used By Norse Vikings”. Huş ağacı Finlerin Kalevala Destanı ve Türklerin çeşitli destanlarında kutsal olarak görülmüştür. Bkz. Mehmet Mustafa Erkal, Saha (Yakut) Türklerinin Geleneksel İnançları ve Diğer Dinlerle İlişkileri (Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2023), s. 69-125-126.

[40] “Bluetooth Technology Overview”.

[41] “Harald Bluetooth: The Viking Who Gave His Name to Wireless Technology”, TheCollector (11 Mart 2023)